Lễ hội Đền thờ Lê Hoàn tại làng Trung Lập, xã Xuân Lập từ lâu được biết đến là một trong những lễ hội tiêu biểu của tỉnh Thanh Hóa, gắn với giá trị lịch sử và văn hóa đặc sắc. Không chỉ là dịp tưởng nhớ công lao của Hoàng đế Lê Đại Hành, lễ hội còn góp phần bảo tồn, phát huy truyền thống tốt đẹp của dân tộc, đáp ứng nhu cầu sinh hoạt văn hóa, tâm linh của Nhân dân và du khách. Trải qua nhiều thế kỷ, lễ hội vẫn lưu giữ và tiếp tục phát huy những giá trị quý báu trong đời sống hôm nay.

Hàng năm, vào dịp lễ hội, từ 6 - 8/3 âm lịch, không gian đền thờ Lê Hoàn tại làng Trung Lập, xã Xuân Lập lại trở nên náo nhiệt, bởi hàng nghìn người dân và du khách thập phương về dâng hương chiêm bái, tưởng nhớ Lê Đại Hành - vị hoàng đế khởi nghiệp triều Tiền Lê, đã tổ chức thành công cuộc kháng chiến "chống Tống, bình Chiêm", giữ gìn bờ cõi, xây dựng quốc gia Đại Cồ Việt hùng mạnh ở thế kỷ thứ X.

Lê Hoàn sinh ngày 15/7 năm Tân Sửu (tức ngày 10 tháng 8 năm 941) trong một gia đình nông dân nghèo. Cha là Lê Mịch, mẹ là Đặng Thị Sen. Ngày nay, tại đây vẫn còn một ngôi miếu nhỏ được người dân thờ phụng, gọi là Nền sinh thánh. Tương truyền là nơi bà Đặng Thị Sen sinh ra Lê Hoàn. Hoàng đế Lê Đại Hành đã lãnh đạo Nhân dân đánh đuổi giặc Tống ở phương Bắc, dẹp giặc Chiêm Thành ở phương Nam, giữ nền độc lập cho dân tộc. Ông có nhiều công lao trong công việc ngoại giao, xây dựng và kiến tạo quốc gia Đại Cồ Việt. Lê Đại Hành hoàng đế mất năm 1005, ở ngôi 24 năm.

Sau khi vua mất, để ghi nhớ công ơn, Nhân dân làng Trung Lập đã xây dựng một ngôi đền trên mảnh đất xưa kia gia đình nhà vua ở để phụng thờ. Cùng với việc lập đền thờ, hàng năm lễ hội đền thờ Lê Hoàn cũng được người dân tổ chức vào ngày 8/3 âm lịch, nhằm tưởng nhớ công lao của Hoàng đế Lê Đại Hành cùng các bậc tiền nhân đã đóng góp trí tuệ, công sức, xương máu để giữ vững chủ quyền quốc gia, dân tộc trong suốt ngàn năm lịch sử.

Sau bao biến đổi thăng trầm của thời gian và lịch sử, lễ hội đền thờ Lê Hoàn vẫn được Nhân dân giữ gìn và tổ chức hàng năm. Những năm gần đây, quy mô, không gian tổ chức lễ hội ngày càng rộng rãi và phong phú hơn, đáp ứng nguyện vọng của Nhân dân; đồng thời cũng khẳng định được sức sống mãnh liệt của lễ hội trong đời sống hiện đại .

Lễ hội đền thờ Lê Hoàn gồm hai phần chính là phần lễ và phần hội.

Phần lễ linh thiêng, uy nghiêm với nghi thức dâng hương rước kiệu tưởng nhớ công đức của Lê Đại Hành hoàng đế và các tướng lĩnh; cùng màn nghệ thuật sân khấu hóa, nêu bật tài năng, đức độ và công lao to lớn của nhà vua trong sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc.

Sau phần lễ là phần hội mang lại không khí tưng bừng với nhiều hoạt động văn hóa, thể thao và trò chơi dân gian như: Trưng bày, giới thiệu và bán các sản phẩm OCOP của xã, doanh nghiệp, HTX trong, ngoài xã; Trình diễn múa trò Xuân Phả, nhảy Sạp, múa Pồn Pông, Cồng Chiêng, đánh mảng, đánh bài Điếm, bánh trưng nung; Hội thi làm cỗ chay tiến Vua và tổ chức các trò chơi dân gian phục vụ khách du lịch như Bịt mắt bắt vịt, đi cầu tre; Thi cắm trại binh; giao lưu văn nghệ quần chúng; Các hoạt động thể thao như: Bóng chuyền , kéo co, nhảy bao bố ... Đặc biệt, chương trình nghệ thuật sân khấu hóa tái hiện lại những dấu mốc quan trọng trong cuộc đời và sự nghiệp của vua Lê Đại Hành, thu hút sự quan tâm của đông đảo du khách.

Theo kế hoạch, Lễ hội Đền thờ Lê Hoàn năm 2026, sẽ diễn ra từ ngày 22/4 - 24/4/2026 (tức ngày 06/3 - 08/3 năm Bính Ngọ). Đây là lễ hội có quy mô cấp tỉnh được xã Xuân Lập, tỉnh Thanh Hóa chuẩn bị tổ chức với nhiều hoạt động sôi nổi, đặc sắc.

Lễ hội đền thờ Lê Hoàn không chỉ là dịp để người dân tôn vinh công lao vị hoàng đế kiệt xuất mà còn là cơ hội để thế hệ trẻ hiểu rõ hơn về lịch sử, văn hóa dân tộc.

Với sự chuẩn bị kỹ lưỡng và các hoạt động phong phú, Lễ hội đền thờ Lê Hoàn 2026 hứa hẹn sẽ mang đến cho du khách một không gian văn hóa đậm đà bản sắc dân tộc, góp phần phát huy và lan tỏa giá trị của di sản lịch sử này đến với mọi thế hệ mai sau.

Trịnh Vân, Trung tâm Cung ứng dịch vụ công xã Xuân Lập